Çmimet Nobel (sued. Nobelpriset) janë shpërblime në fizikë, kimi, literaturë, paqe dhe fiziologji ose mjekësi. Me përjashtim të çmimit të paqes, i cili dorëzohet në Oslo (Norvegji), të gjitha çmimet dorëzohen në Stockholm (shqip. Stokholm) nga Akademia Mbretërore suedeze në një ceremoni vjetore më 10 dhjetor dhe shoqërohet me një shumë prej 1,3 milionë dollarësh. Çmimet u krijuan nga Alfred Nobel përmes testamentit të tij në 1895; ata u dhuruan për herë të parë në 1901.

Çmime në Fizikë
Në vitin 1921 Ajnshtajni fitoi Çmimin Nobel në Fizikë për zbulimin e ligjit të efektit fotoelektrik. Ky ligj shkencor shpjegon përse disa metale emetojnë elektrone pasi mbi sipërfaqen e tyre bie drita. Ky zbulim çoi në zhvillimin e elektronikës, përfshirë edhe radios dhe televizionit.

Me Çmimin Nobel në Fizikë u nderuan në vitin 2004 shkencëtarët amerikanë David Gros, David Politzer dhe Frank Vilcek të cilët me punën e tyre kanë arritur të sqarojnë raportet e tërheqjes midis njësive elementare të materies, kuarqeve. Studimi i tyre sqaron një nga forcat më të rëndësishme në natyrë dhe jep kontribut të rëndësishëm për plotësimin e modelit standard të fizikës së pjesëzave.
 
Çmime në Mjekësi
Prof. Dr. Eric (shqip. Erik) R. Kandel i Universitetit Kolumbia (Columbia University) në Nju Jork  (New York) të ShBA-së mori në vitin 2000 Çmimin Nobel në Mjekësi për hulumtimin e tij mbi themelet e mendjes. Në një kërmill tepër të thjeshtë, që zotëron qeliza të veçanta nervore, "lepurin e detit" (shk. aplysia), ai zbuloi proteina të cilat krijojnë kujtesën afatgjatë.

Dy shkencëtarë amerikanë, Richard Axel dhe Linda Buck, fituan Çmimin Nobel në vitin 2004 në mjekësi pasi zbuluan një familje gjenesh e cila u bën të mundur njerëzve të njohin dhe mbajnë mend mijëra aroma e erëra të ndryshme. Të vetëm, ata arritën të hartonin një klasifikim të ndjesive të shqisës së nuhatjes. Ata i kanë botuar rezultatet e studimit të tyre 13 vjetë përpara marrjes së këtij çmimi.

Çmime në Kimi
Çmimin Nobel në Kimi për vitin 2001 e morën amerikanët Barry Sharpless dhe William Knowless bashkë me japonezin Ryoji Noyori. Puna e tyre për dallimin e molekulave djathtoshe dhe mëngjëroshe ka pasur domethënie të madhe për industrinë e barnave. 
Shumë molekula shfaqen në dy forma që janë pasqyrë e njëra-tjetrës - ashtu si dora e majtë me të djathtën. Këto quhen molekula kirale. Marrësit e mësipërm të Çmimit Nobel kanë zhvilluar disa metoda për të krijuar vetëm njërën prej formave të molekulave kirale. Kjo quhet sintezë asimetrike katalitike.

Çmime në Paqe
Rruga paqesore e Martin Luther King filloi me një bojkotim dhe vazhdoi me synimin për të drejta të barabarta për zezakët në Amerikë. Kjo e bëri atë një figurë ndërkombëtare. Në vitin 1964, King mori Çmimin Nobel për Paqe.

Shih:

Enciklopedi shqip e Rruzull.net

(Albanian etymology, etimologji) Të gjitha të drejtat e Enciklopedisë dhe fjalorëve të Rruzullit janë të rezervuara © nga Rruzull.net - (846 herë lexuar)