[protoindoevr. *d(l)n.g^Huh2 = gjuhë > protoshqip *dlunhë > gluhë > gjuhë; E. Hamp]

1. anat. Një organ muskulor i lakueshëm në fundarin e gojës (përdoret për të shijuar, për të përlarë dhe për të folur).



Gjuha jonë është evoluar në pasjen e 5 000 sytheve - duke na lënë ne të kuptojmë se çfarë të gëlltisim e çfarë të pështyjmë.



Gjuha e njeriut pikat vetëm pesë shije të papërpunuara: të ëmblën, të thartën, të hidhurën, të njelmëtën dhe umaminë.

Meqenëse në shqisën tonë të shijimit marrin pjesë pesëdhjetë gjene, ka një kombinim të panumërt për të shijuarën tonë.



Shih:

- Lindur për të mbijetuar

- Shqisat e njeriut në shifra



2. E folura (si dhunti, mundësi, aftësi).



Gjuha është një nga vetitë dalluese të njeriut, e cila lidhet edhe me vet ekzistencën e tij. Shfaqja e dukurisë ‘gjuhë’ duket se përkon me vet shfaqjen e qenies njerëzore (homo sapiens sapiens). Prej atëherë gjuhët lindin, zhvillohen, vijnë në kontakt me njëra-tjetrën por edhe vdesin. Kështu gjuha, nuk është diçka standarde. Ajo përbën pjesë të jetës sonë dhe kurrsesi nuk mund të mbetet e pandikuar. Në çdo periudhë të historisë nevojat dhe ambiciet sillnin në kontakt njerëzit dhe nëpërmjet tyre gjuhët dhe kulturat. Në ditët e sotme -për shkak të rritjes së madhe të telekomunikacionit, bashkëpunimit ekonomik, zhvillimit të udhëtimeve të largëta etj.- është e vështirë të flitet për komunitete gjuhësore të ndara më vete nga të tjerat. Pothuajse çdo komunitet gjuhësor gjendet në lëvizje dhe ndryshim të vazhdueshëm. Disa gjuhë hapen dhe fitojnë më shumë fuqi kurse disa të tjera ngushtohen dhe ndjekin një drejtim rrënues i cili mund të shpjerë deri në vdekje!



Gjuhët e botës dallohen nga njëra-tjetra në mënyrë të qenësishme në fushën ritmike. Fëmija duket se ka që në fillim një ndjesi për të këtë. Kjo do të thotë se fëmija shqiptar, që përpara se të flasë fjalët e para, belbëzon në ritmin e shqipes.



Ndryshimi i madh që ka midis zotërimit aktiv dhe pasiv të gjuhës sjell pasoja tragjike.



Themelues i gjuhesisë krahasimtare indo-europiane është mendimtari anglez William Jones, përfaqesues i Anglisë në Indi. Ai ishte i pari i cili hetoi ngjashmerine gramatikore e leksikore midis gjuhëve sanskrite dhe latine.



Me dygjuhësi (angl. ‘bilingualism’) nënkuptojmë përdorimin e zakontë të dy gjuhëve nga një person. Dygjuhësia e bën mendimin më manovrues, përderisa këta persona mendojnë në dy gjuhë, jep mundësinë për të krijuar kuptime më të gjëra, të mënjanuara dhe të larguara nga përkufizimi kuptimor që imponojnë fjalët e një gjuhe, përforcon krijimin e koncepteve dhe ndihmon zhvillimin e nivelit të inteligjencës e cila pasqyrohet edhe në aftësinë e të shprehurit, etj.



Përdorimi i më shumë se një gjuhe nga fëmijët në jetën e përditshme nuk përbën rrezik për ta, përderisa këto gjuhë veprojnë në trurin e personave të caktuar në mënyrë të pavarur ose në bashkëpunim. Pra truri i njeriut vepron vet si ndarës por dhe si bashkues ose krahasues i kuptimeve midis gjuhëve të ndryshme, sipas rrethanave. Mjafton që dygjuhëshi të kultivojë gjuhët e përfituara në një nivel i cili nuk do i lejojë atij ngatërresën e kuptimeve. Sipas linguistëve zotërimi i dy ose më shumë gjuhëve mund të rrisë pasurinë, shkathtësinë, veçantinë dhe larminë e mendimit. Ata që zotërojnë dy gjuhë njohin dy ose më shumë fjalë për çdo objekt ose ide, vetvetiu një fjalor dhe botë kuptimore e dyfishtë ia shton atyre mundësitë. Kështu, sipas Ricciardelli (1992), ata që njohin mirë dy gjuhë kanë aftësi më të lartë përballë një krijimtarie të ndërlikuar ose të shumanshme mendimesh sesa personat që zotërojnë vetëm një gjuhë ose njohin pak gjuhën e dytë, të tretë etj. Gjithashtu studime të tjera (p.sh. Ianco-Woprall 1972, Ben-Zeev 1977, Tunmer & Myhill 1984 etj.) tregojnë se fëmijët dygjuhësh – duke bërë krahasimin midis sistemeve gjuhësore që zotërojnë- e shikojnë fenomenin gjuhë në mënyrë më analizuese se të tjerët. Pra mendimi se përdorimi i një gjuhe pengon mësimin e një tjetre është i paqëndrueshëm. Vetëdija dhe kuptimi më i mirë përballë ligjeve të përgjithshme që kushtëzojnë gjuhët i jep mundësinë fëmijës dhe çdo personi që të mësojë më lehtë gjuhën e re. Pra është më e lehtë për të që të mësojë më tepër gjuhë!



Përfitimi më i madh i personave dygjuhësh është shoqëror ose social.

Personat që përdorin dy ose më tepër gjuhë mund të kenë një bagazh më të gjerë përvojash sepse gjenden në kontakt me dy ose më shumë komunitete gjuhësore të cilat përbëjnë edhe komunitete kulturore ose kombëtare. Kjo mënyrë e larmishme jetese i jep këtyre personave mundësinë që t’i përshtaten më lehtë ndryshimeve të rrethanave sociale dhe kulturore. Gjithashtu njohja e dy ose më shumë gjuhëve dyfishon ose shumëfishon aftësinë e çdokujt për të fituar njohuri ose informacione të reja. Pra me pak fjalë, të jesh anëtar i dy ose më shumë komuniteteve gjuhësore ose kulturore –siç po ndodh me shumë Shqiptarë- do të thotë që bëhesh pjesëtar më i qëndrueshëm i një sistemi global i cili mbijeton në sajë të larmisë dhe komunikacionit!



Shih:

- Dygjuhësia, problem apo favor ?

- Përvetësimi i gjuhës nga fëmijët e vegjël

Enciklopedi shqip e Rruzull.net

(Albanian etymology, etimologji) Të gjitha të drejtat e Enciklopedisë dhe fjalorëve të Rruzullit janë të rezervuara © nga Rruzull.net - (619 herë lexuar)