 Fshehur thellė nėn siperfaqen e tokės shtrihet njė nga fenomenet natyrorė mė shkatėrrues nė botė supervullkanet. Vetėm njė numėr i vogėl egzistojnė nė botė por kur njėri prej tyre tė shpėrtheje do tė ndodhė diēka krejt e paparė deri me sot. Shpėrthimi do tė dėgjohet pėrreth gjithė botės, qielli do tė errėsohet, do tė bjeri shi i zi dhe pasojat nė Tokė do tė jenė tė njėjta me tė ashtuquajturin dimėr atomik.
Vullkanet e zakonshem formohen nga njė varg magme e cila ngrihet nga brenda Tokės pėr tė shpėrthyer nė sipėrfaqe.
Supervullkanet e fillojnė jetėn e tyre kur magma ngrihet nga manteli pėr tė krijuar njė rezervuar values nėn koren e Tokės. Rezervuari rritet nė njė masė gjigande, duke krijuar njė trysni kolosale derisa mė nė fund shpėrthen.
Supervullkani i fundit qė ka shpėrthyer ishte Tuba, 74 000 vjet mė parė nė Sumatra. Dhjetė herė mė i madh se mali i Shėn Helens, ai krijoi njė katastrofė globale e cila ndikoi mbi jetėn nė Tokė. Shkencėtarėt e dinė se edhe njė tjetėr ėshtė gati tė shpėrthejė vetėm se ata nuk e dinė se kur dhe ku.
Pak e dinė nėse supervullkani i cili shtrihet nėn njė nga zonat e Amerikės me bukuri tė rrallė natyrore - Yellowstone Park - ėshtė njė nga supervullkanet mė tė mėdhenj nė botė. Shkencėtarėt kanė zbuluar se ai ka qenė nė njė cikėl tė rregullt shpėrthimesh me njė period prej 600 000 vjetėsh. Shpėrthimi i fundit ishte 640 000 vjet mė parė . . . kėshtu qė tjetri ėshtė i vonuar.
Gjigandi i pėrgjumur po merr frymė: vullkanogjistėt kanė qėnė duke vrojtuar lėvizjet e magmės nėn park dhe kanė llogaritur se nė pjesė tė parkut dheu gjatė kėtij shekulli ėshtė ngritur me 70 cm. A ėshtė kjo thjesht njė lėvizje e padėmshme e llavės, duke lėvizur nga njėra pjesė e rrezervuarit nė njė tjetėr apo ajo paralajmėron diēka mė ogurzėze, trysninė nė rritje e sipėr te llavės sė shkrirė? Shkencėtarėt kanė shumė pak pėrgjigje por ama njė gjė ata e dinė, shpėrthimi i kėtij vullkani ka pasoja tė tmerrshme. Zona tė tėra tė SHBA-sė do tė shkatėrroheshin, ekonomia mund tė rrėnohej dhe mijera njerėz do tė vdisnin, dhe pėr mė tepėr mund tė ketė pasoja pėr planetin. Klimatologjistėt e dinė se Toba hodhi aq shumė hi dhe dioksid sulfuri nė stratosferė saqė bllokoi diellin, duke shkaktuar ulje tė mėdha tė temperaturės nė Tokė. Disa studiues tė gjenetikės besojnė se kjo pati njė efekt katrostofik mbi jetėn njerėzore, duke e reduktuar popullsinė e Tokės vetėm nė disa mijėra.
Rraca njerėzore u shty nė kufijtė e zhdukjes . . . kjo mund tė ndodhi pėrsėri.
Pėrgatiti
Eridjan Leskaj
- Mbėshtetur nė materialin e BBC-sė
Shėnim: Data e vėrtetė e botimit tė kėtij shkrimi nė revistėn Rruzull ėshtė 29 gusht 2000.
| 
