 Grimcat themelore të gjithësisë që fizikantët kanë arritur të shquajnë - elektronet, neutronet, kuarqet etj. - janë germat e të gjithë materies. Ashtu si edhe germat e alfabetit, këta nuk duken të kenë themele nën vete. Teoria e Fillit (String Theory) tregon të kundërtën. Sipas kësaj teorie, nëse do të hetonim këto grimca me një përpikmëri më të madhe - një përpikmëri të një rendi të tillë madhësie përtej mundësive të sotme teknike - do të gjenim se secila nuk është vërtetë e formës së pikës por përbëhet nga një lak i imët njëpërmasor. Çdo grimcë përmban një fijez që dridhet, lëkundet e kërcen që si term fizik në anglisht njihet si string dhe unë në faqet e revistës Rruzull.net e kam shqipëruar si fill.
Në figurë sqarohet idea thelbësore e Teorisë së Fillit duke u nisur nga një copë materie, një mollë, e pastaj zmadhuar strukturën e saj për të shfaqur përbërësit e shkallëve gjithnjë e më të vogla. Teoria e Fillit shton një shtresë të re mikroskopike laqesh dredhëse atyre të njohura më parë, nga atomet përmes protoneve, neutroneve, elektroneve dhe kuarqeve.
Ndonëse nuk është i qartë, ky zëvendësim i thjeshtë i përbërësve pikë-grimca të materies me fije zgjidh papajtueshmërinë midis Mekanikës Kuantike dhe Relativitetit të Përgjithshëm ( të cilat, si ç'janë të formuluara sot, nuk mund të kenë që të dyja të drejtë).
Në kohën e Einstein'it (Ajnshtajnit) nuk ishin zbuluar akoma forcat e fuqishme dhe ato të dobëta, por ai e shihte qenien e dy forcave të tjera të veçanta - rëndesës dhe elektromagnetizmit - si tepër shqetësuese. Einstein nuk donte të pranonte se natyra është e themeluar mbi një konstruksion kaq dorëlëshuar. Ky qe shkaktari i fillimit të udhëtimit të tij 30 vjeçar në kërkim të ashtuquajturës teori e një fushe njësuese që ai shpresonte se do të tregonte se këto forca janë me të vërtetë shfaqje e një parimi madhor nënndodhës. Ky kërkim donkishotesk e mëvetëçoi Einstein'in nga rryma kryesore e fizikës, e cila, kuptohet që ishte më tepër e dhënë pas gërmimeve në caqet e të sapodalurës Mekanikë Kuantike.
Einstein ishte thjeshtë më përpara kohës në të cilën jetonte. Më tepër se një gjysëm shekulli më vonë, ëndrra e tij mbi një teori njësuese ishte bërë diçka e shenjtë për fizikën moderne. Dhe një pjesë e përfillshme e bashkësisë së fizikës dhe matematikës po bëhet gjithnjë e më e bindur se Teoria e Fillit mund të japë përgjigjen e shumëpritur.
Sipas teorisë së fillit tiparet e një grimce - d.m.th. ndryshimi në madhësinë e masës dhe tipare të tjera të si grimcave themelore ashtu edhe grimcave të forcave të shoqëruara me katër forcat e natyrës (forcat e fuqishme dhe të dobëta bërthamore, elektromagnetizmi dhe rëndesa) - janë pasqyrim i mënyrave të ndryshme sipas të cilave mund të dridhet një fill. Në të njëjtën mënyrë si telat e violinës apo të pianos kanë disa frekuenca rezonante në të cilat parapëlqejnë të dridhen - gjedhe që veshët tanë i ndijnë si nota të ndryshme muzikore dhe tone të dyta. Por në vend që të prodhojnë nota muzikore, gjedhet lëkundëse të filleve përcaktojnë secila ngarkesën e masës dhe të forcës që parapëlqen. Elektroni është dridhja e fillit sipas një mënyre dhe kuarku është një fill që dridhet sipas një mënyre tjetër, e kështu me rradhë.
Për shkak se teoria e fillit përpiqet të shpjegojë çdo tipar themelor mbi të cilin është ndërtuar Gjithësia, është përshkruar edhe si "teoria e gjithçkaje" ("theory of everything" - T.O.E.), ose teoria e "fundit të fundit" apo "përfundimtare".
Përgatiti : Alvin Ekmekçiu
Burimi: Libri The Elegant Universe i Brian Greene
Vë re! Ky shkrim nuk lejohet të kopjohet dhe të përdoret për qëllime komerciale (fitimprurëse). Mbi lejet e përdorimit të shkrimeve të © Rruzull.net lexo këtu.
|
