Sonda kozmike Mars-Rover-Opportunity - e cila ka mėse katėr javė qė gėrmon, mbledh kampione dheu dhe gurėsh nė nė njė krater tė vogėl tė planetit Mars, i fotografon dhe analizon ato si tė ishte njė gjeolog - gjeti prova qė tregojnė se nė Mars ka patur sasi tė madhe uji qė kanė lėnė shėnjėn e tyre nė shkėmbinjtė e planetit.
Prej njė distance prej 500 milionė km. sonda dėrgoi nė tokė fotografi, analiza tė gurėve dhe tė shtresave tokėsore si dhe prova kimike. Shkencėtarėt i bashkuan, krahasuan dhe vlerėsuan tė gjitha tė dhėnat pėr tė arritur nė njė pėrfundim sensacional: gurėt dhe shkėmbijtė nė fjalė kanė qėnė dikur tė mbuluar me ujė. Shkencėtarėt e misionit thanė se prova mė domethėnėse qė tregon se uji mbulonte Marsin ishte prania nė shkėmb e njė sasie tė madhe tė kripėrave sulfurore tė quajtura sulfate. njė nga kėto sulfate, quajtur jarosite, ishte i dukshėm. Si hidrat sulfati, ky mineral krijohet vetėm nė praninė e ujit.
Ka kohė qė shkencėtarėt mendojnė se nė Mars ka pasur ujė. Por pėr herė tė parė kjo gjė u provua pėrmes analizave tė bėra nė sipėrfaqen e kėtij planeti. Por deri nė ē'periudhė ka pasur ujė nė Mars, kjo mbetet e paqartė. Pėr tė bėrė analiza tė tilla studiuesve u duhen kapione nga gurėt dhe shkėmbinjtė e Marsit qė tė mund t'i analizojnė nė laboratore speciale.
"Mė nė fund kemi kampione nga Marsi qė do tė deshim t'i kishim sa mė shpejt nė dorė pėr t'i analizuar kėtu nė tokė" - thotė njė prej shkencėtarėve.
Shkencėtarėt e Nasės thonė se provat qė tregojnė praninė e ujit nuk tregojnė se aty ka patur ndonjė oqean qė ka avulluar apo se uji rridhte nėpėr shkėmbinj qė janė krijuar nga shpėrthimet vullkanike apo procese tė tjera. Shkencėtarėt nuk dinė gjithashtu pėr sa kohė ka qėnė i pranishėm uji nė Mars dhe nėse aty ka patur ndonjėherė jetė. "Ne besojmė se nė kėtė pjesė tė Marsit ka patur kushte pėr jetė. Kjo nuk do tė thotė se aty ka patur jetė. Kėtė nuk e dimė. Por ky vend ka patur kushtet pėr jetesė nė njė periudhė kohe".
Tė nxitur edhe prej presidentit amerikan dhe planeve tė tij pėr hapsirėn kozimike, NASA po punon pėr projektimin e njė sonde tė re e cila do tė jetė nė gjendje qė pėrmes robotit tė mbledhė kampione nė Mars dhe t'i sjellė ato mė pas nė Tokė. Por kjo gjė nuk ėshtė punė muajsh, por vitesh."
Robotėt Opportunity dhe Spirit nė anė tė ndryshme tė planetit do tė vazhdojnė kėrkimet pėr prova tė ujit nė mėnyrė qė shkencėtarėt tė zbulojnė se sa i pėrhapur ka qėnė ai nė Mars. Gjithsesi ende nuk dihet nėse kapaciteti i tyre do tė jetė i mjaftueshėm pėr tė vazhduar kėtė mision.
Pėrmblodhi: Alvin Ekmekēiu
Burimet: Valėt Gjermane, Zėri i Amerikės
|