Njė e vėrtetė shqetėsuese ėshtė ajo qė nė kėtė ēast agjentė sekretė mund tė jenė duke pėrgjuar brenda kompjuterit tėnd.
Tė ashtuquajturat "programe parazite" marrin shėnim gjithēka qė ti bėn me kompjuterin tėnd tė cilat u shiten pastaj palėve tė treta qė mund tė jenė tė interesuara.
Pjesa mė e madhe e programeve parazite ndahen nė dy kategori:
- "adware" - programe nė kompjuterin tėnd qė bėjnė
tė kėrcejnė pėrpara syve tė tu dritare tė vogla
me reklama, instalojnė tabela me reklama ose gjatė kėrkimit qė
bėn nė internet apo gjatė bredhjes atje tė sjellin nė
plan tė parė faqet prej tė cilave sponsorizohen (EZula).
- "spyware" - pajisje tė fshehura nė kompjuterin tėnd
qė shohin se ēfarė bėn, vjedhin tė dhėnat personale
dhe i dėrgojnė pastaj nė rrjet.
Tė pėrbashkėt kanė atė qė kėta vetėshkarkohen
nė heshtje nė kompjuterin tėnd ndėrkohė qė je
nė linjė.
Ndonjėherė kėta vijnė tė bashkangjitura me programe
qė ti i shkarkon nga rrjeti - hollėsitė janė shpesh tė
pėrshkruara me germa tė vogla nė marrėveshjen pėr pėrdorimin
e tyre por pjesa mė e madhe e pėrdoruesve e kalojnė kėtė
pa i hedhur ndonjė sy.
Ndonjėherė ato nuk kanė nevojė as pėr lejen tėnde
pėr tu vetėshkarkuar ndėrsa je futur nė ndonjė faqje
ku s“duhet tė futeshe.
Programe kundėr "adware" dhe "spyware"
Vetėm pas instalimit tė njė ashtuquajturi 'mur kundėr djegjes'
(firewall) - qė lejon vetėm programet e lejuara prej teje tė
futen nė internet - arrin tė kuptosh se ē“po ndodh.
Gjithashtu janė zhvilluar programe qė gjejnė dhe heqin programet
parazite. Revista Rruzull mund t“ju kėshillojė shkarkimin dhe
pėrdorimin bashkarisht tė programeve tė mėposhtme:
Spybot
- Search & Destroy 1.1 nga Universiteti i Dortmund'it.
Ad-aware
6.0 Build 162 nga FileForum.
Ndėrkohė edhe pala tjetėr po kundėrsulmon. Disa programe
tė krijuara sė fundi janė nė gjendje tė ē“instalojnė
pajisjet kundėr-parazitare.
Shmangiuni Internet Explorer
Disa shoqėri janė duke shfrytėzuar disa tė ēara
nė programin Messenger tė Windows pėr tė shfaqur tinazi
reklama nė ekran.
Mėnyra mė e lehtė pėr t“iu shmangur kėtyre parazitėve
ėshtė mospėrdorimi i Internet Explorer pasiqė ėshtė
bėrė shėnjestėr e shumė shoqėrive "adware"
dhe "spyware". Laurent Dhima, mjeshtri i portalit shqiptar Alblinux
, mė thotė se po nė tė njėjtėn mėnyrė
edhe vetė sistemi operativ Windows ėshtė bėrė shėnjestėr
e njė numri tė pafund shoqėrish dhe njerėzish tė paskrupullt,
duke kėshilluar pėrdorimin e sistemit operativ Linux qė ėshtė
mė i qėndrueshėm nga ana e sigurisė.
Kur je duke pėrdorur Windows pėr tu futur nė rrjet duhet tė
sigurohesh mė parė qė tė paktėn ke instaluar arnat
e sigurimit. Asnjėherė nuk duhet tė klikosh "Yes" (Po)
kur tė shfaqet 'Do you want to download and install?' (A don tė shkarkosh
dhe instalosh ?) pėrpara se tė jesh 100 % i sigurtė se shoqėria
qė e ka bėrė atė program ėshtė e besueshme dhe
se ai program tė nevojitet me tė vėrtetė.
Pėrveē se spiunojnė atė qė bėn, pjesa mė
e madhe e programeve parazite janė tė shkruara keq dhe mund tė
dėmtojnė proceset nė kompjuterin tėnd, disa tė tjera
ta ngadalsojnė kompjuterin si dhe lidhjen me internetin.
Pėrgatiti Alvin Ekmekēiu
Burimet: BBC, pėrvoja vetjake.
Vė re! Respekto punėn tonė ! Mos pėrdor shkrimet e kėsaj reviste pa lejen tonė dhe pa vėnė nė dukje se puna e kujt ėshtė !
|